जय श्रीराम!
पाऊलखुणा - ७
आज पाहुया,  कर्नाटकातील कुर्तकोटी जिल्हा धारवाड येथील श्रींच्या पादूका, श्रींचे तैलचित्र आणि पंडित महाभागवत कुर्तकोटी यांच्याविषयी.
*
कर्नाटकातील धारवाड जिल्ह्यातील गदग तालुक्यातील, गदग पासून ११ मैलावर असलेले कुर्तकोटी हे गाव. इथे मार्तंडगौड पाटील ( १८५८- १९०३) हे गावातील मोठे प्रस्थ होऊन गेले. त्यांच्याकडे जवळजवळ १६०० एकर जमिनीची वतनदारी होती. अतिशय सज्जन आणि धार्मिक व्यक्ती.
त्यांच्या पत्नी काशीबाई उर्फ कासक्कम्मा ( १८७६- १९६६). यांचे माहेर, हेब्बळी!  धारवाडपासून पूर्व दिशेला नवलगुंदच्या रस्त्यावर चौदा किमी अंतरावर असलेले हेब्बळी हे गाव. तेथे श्री. वेंकटगौडा नाडगीर हे श्री महाराजांचे शिष्य होते. ते कुर्तकोटी येथे पोलीस पाटील होते. त्यांची कन्या या काशीबाई.

 श्री नाडगीर यांची एक गोष्ट अशी की, १८९४ पासून श्रीमहाराज कर्नाटकात अनेक ठिकाणी जात होते. ते पुर्वी कुर्तकोटीला गेले असतांना एक प्रसंग घडला. तेथील बाजारात कसायाला गाई विकल्या जात होत्या हे श्रींच्या नजरेस पडताच त्यांनी श्री. नाडगीर यांना बोलविले. 'कसायाला गाई देऊ नका' असे श्रींनी नाडगीर यांना सांगितले. श्री. नाडगीर यांनी ते ऐकले. तेव्हापासून त्यांची श्रीमहाराजांचेवर श्रद्धा बसली. गोंदवल्यास श्रींच्या सहवासात ते बरेच दिवस होते.
तर या काशीबाई अतिशय धार्मिक आणि दानशूर.
त्या श्रीमहाराजांच्या निस्सीम भक्त होत्या. त्यांना तीन मुले, एक मुलगी. काशीबाईंच्या वयाच्या अवघ्या सत्तावीसाव्या वर्षी त्यांचे पती मार्तंडगौडा यांचे १९०३ मधे निधन झाले. पाठोपाठ ज्येष्ठ पुत्राचा ही अंत त्यांना पहावा लागला. तेव्हा रायनगौडा, मैलारगौडा, आणि मुलगी कृष्णव्वा यांचे शिक्षण मोठ्या हिमतीने केले. त्यांनी मदतीसाठी म्हणून हेब्बळीहून आपल्या भावाला.. एकनाथगौडा यांना बोलावून घेतले. त्यांच्या घराण्याचे गौरीशंकर मंदिराचां जीर्णोद्धार केला.
 

१९०८ मधे श्रीमहाभागवत यांच्या आमंत्रणनुसार श्री महाराज कुर्तकोटी येथे आले होते तेव्हा काशीबाईंच्या याच

गौरीशंकर मंदिरात चातुर्मासाचे चार महिने राहिले होते. त्यावेळी या मंदिरात श्रींनी स्वहस्ते राम लक्ष्मण सीतेच्या मूर्तीची स्थापना केली होती.तेव्हापासून हे राम मंदिर म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 

 

 

येथे काशीबाईंनी श्रीमहाराजांच्या पुढेच एस आर हरपनहल्ली यांच्याकडून महाराजांचे तैलचित्र काढून घेतले. ते भावचित्र पाहून श्रीमहाराज संतुष्ट झाले आणि त्या चित्राचे मुद्रण व वाटप ह्याचे हक्क रायन गौडा यांचेकडे सोपवले. त्यावेळी रायनगौडा लहान होते म्हणून काशीबाईंनी जर्मनीहून रंग मागवून त्या चित्राच्या त्या काळात लोणावळा येथून दहा हजार प्रती मुद्रित केल्या. या सर्व प्रती गोंदवले इथे आणि इतर भक्तांना विनामूल्य वाटल्या. १०० वर्षापर्यंत त्याच्या मूळ प्रती रायनगौडा यांचेकडून वितरीत होत होत्या. त्या चित्राच्या मूळ प्रतीवर एस. आर. हरपनहल्ली व ५-९-०८ अशी नोंद आहे. शिवाय प्रकाशकाचे नाव published by Raoji Martand Patil, Kurtakoti, Dist: Dharwar असे डाव्या बाजूला आणि All rights reserved, Ravivarma press,Karla, Lonavala असे उजवीकडे लिहिले आहे. ( संदर्भ: "कर्नाटकात श्री ब्रम्ह चैतन्य महाराज" , हे मूळ कन्नड  लेखक डॉ. बी. बी. राजपुरोहित, यांचे पुस्तक. मराठी अनुवाद सौ. सविता अलुर)
 

याचवेळी श्री मानप्पा कंप्लिने एक मारुतीची मूर्ती तयार करून महाराजांना अर्पण केली, तिचीही स्थापना त्या

गौरीशंकर मंदिरात करण्यात आली.
मानप्पा कंप्लीनेच महाराजांच्या तीन शिलापादुका तयार करून महाराजांना अर्पण केल्या.

पहिल्या पादुका: या शिळापादुकांवर उभे राहून श्रींची पाद्यपूजा करण्याचा मानस महाभागवत कुर्तकोटी यांनी व्यक्त केला होता. श्रीमहाराजांनी हर्षभराने परवानगी दिली.
१९०९ मधे श्रीमहाराज बिदरहळ्ळीला  नाम जप यज्ञाच्या सांगतेसाठी आले होते. तेथील कार्यक्रम संपवून ते रामनवमी उत्सवासाठी ते हुबळीला आले. हुबळी येथील रामनवमी व दशमीचा पारणा संपवून श्रीमहाराज एकादशीच्या दिवशी हेबळ्ळीला आले.
       कुसुगल स्टेशनवर उतरल्यावर हेब्बळ्ळीकरांनी श्रींचे अपूर्व स्वागत केले. श्रींच्या बरोबर खूप मोठा लवाजमा होता. त्यासाठी श्री. नाडगीर यांनी शंभरावर बैलगाड्या पाठविल्या होत्या. श्रींचा मुक्काम श्री. नाडगीर यांचे वाड्यात होता. त्यादिवशी एकादशी असल्याने श्री. नाडगीर यांचे वाड्यात अहोरात्र नामघोष झाला. दुसरे दिवशी द्वादशीस श्रीमहाराजांना उच्चासनावर बसवून श्री. वेंकनगौडा नाडगीर यांनी आधीच तयार करून आणलेल्या शिलापादुका त्यांच्या पायाखाली ठेवून श्रीमहाराजांची यथाविधी पाद्यपूजा केली. नंतर त्या शिलापादुका विधिपूर्वक वाड्याच्या परसात एका छोट्या राऊळात श्रींच्या उपस्थितीत स्थापन झाल्या. तारीख होती २-४-१९०९ . त्यावेळी श्री. एकनाथगौडा व त्यांच्या पत्नी सौ. कमलाबाई यांनी पुण्याहवाचन केले. त्या दिवशी खूप अन्नदानही झाले. हेब्बळ्ळीचा आनंदमय सोहळा संपवून श्रीमहाराज त्रयोदशीस बेलधडीकडे रवाना झाले.

वेंकनगौडाच्या निधनानंतर त्यांचा मुलगा एकनाथगौडा व नानू राघण्णा हे त्या मंदिराचे व्यवस्थापन बघत होते.
हेब्बळ्ळीचे हे स्थिरपादुकामंदिर श्री. नाडगीर यांचे खाजगी मंदिर होते. पुढे १९८४ साली एप्रिल महिन्यात या मंदिराला ७५ वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल अमृतमहोत्सव झाला. हा महोत्सव चार दिवस चालू होता. या महोत्सवापासून या मंदिराचे विश्वस्त संस्थेत रूपांतर झाले. नाडगीर कुटुंबाने त्यासाठी आपली जागा मंदिरासकट दिली. या मंदिराची किर्ती, उत्कर्ष, व वाढ वेगाने होऊ लागली. या छोट्या राउळाचे रूपांतर एका भव्य व सुंदर वास्तूत झाले आहे. गाभारा, सभामंडप, स्वतंत्र मोठा हाॕल, कोठी, स्वयपाकघर, इतर खोल्या, चोवीस तास पाणी, अशा सुविधा झाल्या आहेत.

दुसऱ्या पादुका:
गोंदवले येथे समाधी मंदिरात स्थापन केलेल्या याच पादुका, पूर्वी १९०९ मधे कुर्तकोटी येथे महाराजांनी आपल्या चरण स्पर्शाने पुनीत केल्या होत्या आणि " प्रतिष्ठापनेचे पुढे पाहू तोपर्यंत पादुकांची पूजा करीत जावी ' असे सांगूनही ठेवले होते. त्याच पादुका नंतर श्रीमहाराजांच्या प्रथम पुण्यतिथी निमित्त पू ब्रम्हानंद बुवा यांनी शके १८३६ मार्गशीर्ष वद्य प्रतिपदा ( डिसेंबर १९१४) या शुभ दिवशी स्वहस्ते गोंदवले समाधी मंदिरात विधिवत प्रतिष्ठापना केली. त्यावेळी भक्तजनांना उद्देशून ते म्हणाले," या पादुकांच्या प्रतिष्ठापनेने श्रीब्रम्हचैतन्यांचा अजर, अमर, असा जन्म झाला आहे असे समजा. सद्गुरू आपल्याला सोडून गेले या भावनेने उदास होऊ नका.आता निर्गुण स्वरूपात राहून, संपूर्ण जग व्यापून, भक्तांच्या हृदयातच ते निरंतर वास करीत आहेत आणि पुढेही करणार आहेत."

तिसऱ्या पादुका : कुर्तकोटी राम मंदिरातच होत्या. त्या पादुका श्रींच्या आज्ञेनुसार नंतर स्थापाव्या असे काशी बाईंनी सांगितले होते. २०११ मधे डॉ. नीलकंठ पाटील यांनी त्याच मंदिरात छोटे देऊळ बांधून त्या पादुकांची स्थापना केली.

पंडित महाभागवत कुर्तकोटी:

श्री मार्तंडगौडा यांच्याच भाऊबंदकीतील एका सधन घराण्यातील श्री मेलगिरीगौडा यांचे अत्यंत बुद्धिमान पुत्र लिंगनगौडा, हेच पुढे 'श्रीमहाभागवत ' म्हणून प्रसिद्ध झाले. त्यांचा जन्म २०-५- १८७९ साली झाला..
संस्कृत, मराठी, इंग्रजी व कन्नड भाषेवरील असामान्य प्रभुत्, उत्कृष्ट वक्तृत्व, सखोल चिंतन, यामुळे त्यांची किर्ती सार्वत्रिक पसरली. यांचे घर कुर्तकोटी मार्तंडगौडा यांचे शेजारीच आहे.
१९१७ सालीं त्यांनीं चतुर्थाश्रम घेतला. पुढे तें करवीर व संकेश्वर पीठाचे शंकराचार्य झाले. श्रीमहाराजांचा विषय निघाला कीं त्यांना फार गहिंवरून यायचें. इतका तर्कप्रविण पुरूष खरा, पण श्रीमहाराजांच्या प्रेमांत अगदी विरघळून जाई. आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्यांनी नाशिक येथे पंचवटीत मठ स्थापून तेथे वास्तव्य केले. दिनांक २९/१०/१९६७ ला [आश्विन कृष्ण एकादशी, शके १८८९] वयाच्या ८८ व्या वर्षी ते नाशिक येथे समाधिस्त झाले.

संदर्भ: चैतन्यहृदय ग्रंथ, "कर्नाटकात श्री  ब्रम्ह चैतन्य महाराज" हे कन्नड मूळ लेखक डॉ. बी बी. राजपुरोहित लिखित आणि सौ सविता सुरेश आलुर यांनी मराठी अनुवादित केलेले पुस्तक, आणि फेसबुकच्या काही पोस्ट यावरून साभार!
फोटो: २०१८ मधे स्वतः काढलेले आहेत. त्यात गौरीशंकर मंदिर, आतील राममूर्ती, मारुती, पादुका मंदिर, जवळच असलेले पं.महाभागवत कुर्तकोटी यांचे कुर्तकोटी येथील जन्मस्थान, त्यावर त्यांच्या एका खोलीचे बांधकाम त्यावेळी सुरू होते त्याचे फोटो.
जय श्रीराम!
~ श्रीमहाराजकन्या

         
 

           

 जय श्रीराम!
पाऊलखुणा - ६ या लेखात आपण पाहूया, श्रीमहाराजांनी हुबळी मुक्कामात केलेली लीला आणि त्यांचे दयासिंधुत्व.  
**

बिदरहल्ली जपयज्ञाच्या सांगतेला बोलावण्यासाठी ब्रम्हानंद बुवांनी हुबळीचे एक भक्त श्री दत्तोपंत तबीब यांना पाठवले होते. त्याप्रमाणे त्यांनी श्रीमहाराजांना आमंत्रण दिले. श्रींनी सहर्ष संमती दिली खरी पण दर वेळी काही ना काही कारणाने महाराजांचे प्रयाण लांबत गेले. शेवटी एकदाचे श्रीमहाराज निघाले.
या खेपेस त्यांचेबरोबर सुमारें ३०० लोक होते. याखेपेस श्रीमहाराजांची प्रकृति असावी तशी चांगली नव्हती. ते दम्याच्या विकाराने फार अशक्त झाले होते. त्यावेळीं त्यांनी बापूसाहेब साठे नांवाच्या आपल्या एका शिष्यास लिहिलेल्या पत्रांतील उल्लेखावरून वरील विधानाची सत्यता पटतें. पत्रांतील संबंधित मजकूर खालीं लिहिल्याप्रमाणें : ----
     "विशेष लिहिण्याचे कारण कीं, मी ब्रह्मानंदबुवांकडे प्राणाच्या कराराबरोबर आलों आहें. दररोज ताप चार डिग्री येतो. श्वास फार झाला आहे. अन्न खाववत नाहीं. जिना चढून जाण्याची शक्ति उरली नाही, असें झाले आहे. परंतु भागवतांनी व ब्रह्मानंदबुवानी तेरा कोटी जप केला आहे. या शिवाय दोन ठिकाणीं श्रीरामाच्या स्थापना होणार आहेत. एवढ्याकरिता देह गेला तरी हरकत नाही, असें समजून मी आलों आहें. माझ्याबरोबर सुमारें तीनशे लोक आहेत."
                

एवढ्या मोठ्या परिवारासह श्रीमहाराज प्रथम हुबळीस आले. हुबळीत दत्तोपंत तबीब व चिदंबर नायक करी हे भाविक रहात होते. ते ब्रह्मानंद गुरूंचे विशेष भक्त असल्यानें त्यांच्यावर श्रीमहाराजांचा अनुग्रह होऊन, ते त्यांच्या कृपेस पात्र व्हावे, या इच्छेने त्यांनी त्यांना पूर्वीच आपल्याबरोबर गोंदवल्यास नेऊन श्रीमहाराजांच्या पायावर घालून, त्यांच्याकडून त्यांस अनुग्रह देवविला होता. त्याचवेळीं श्रीमहाराजांनी त्यांस हुबळीमध्ये श्रीराम स्थापना करण्याची आज्ञा केली होती.
    अनुग्रह घेऊन परत हुबळीस आल्यानंतर श्रीमहाराजांच्या आज्ञेप्रमाणे दत्तोपंत तबीबानी, आपल्या घराजवळ मंदीर बांधावे, असा विचार करून तो श्रीब्रम्हानंदांना बोलून दाखविला. तें ऐकून श्रीब्रम्हानंदांनी त्यांना, "दुसरें मंदीर बांधण्याच्या भानगडीत पडू नकोस, तुझ्या घराजवळ असलेल्या ईश्वरमंदिराच्या एका भागांत श्रीरामप्रभूंसाठी एक सिंहासन तयार करवून मूर्ति आणून ठेव. आमचे महाराज हरिहरात भेद मानीत नाहींत, हें पटण्यासाठी बहुशः सगळीकडे त्यांनी श्रीरामाचे देवळांत शिवलिंगाची व शिवमंदिरात श्रीरामाची स्थापना केली आहे. त्याकरिता तूहि तसेंच करावे" असें सांगितले. त्यांच्या आज्ञेनुसार त्या भाविकाने त्याप्रमाणें सर्व सिद्धता केली. अमृतशीलेच्या श्रीराम, लक्ष्मण, सीता व श्रीमारुती यांच्या सुंदर मूर्ति आणवून ठेवल्या व श्रीबुवांना कळविले.

याच ठिकाणी श्रीमहाराजांनी एक गंमत केली होती. हि आम्ही तिथे गेलो तेव्हा ऐकलेली माहिती आहे. महाराज हुबळीमध्ये तीन दिवस श्री तबीब यांच्याकडे मुक्कामी राहिले. (श्री तबीब हे २३-१०- १९३५ ते १२-९- १९३९ पर्यंत गोंदवल्याचे पंच होते.) हुबळीमध्ये त्यांचा मोठा वाडा आहे. आधीच उल्लेख आल्याप्रमाणे, श्रीमहाराजांना अंगात खूप ताप होता. भेटायला येणारी माणसे खूप. रात्री ११- साडे अकरापर्यंत भेटीगाठी व्हायच्या. महाराजांना प्रत्येकाशी बोलतांना खूप त्रास होत असे. श्री तबीब यांना ते पाहवले गेले नाही . एकदा रात्री ११ वाजता श्री तबीब यांनी महाराजांना काहीतरी बहाण्याने गुपचूप वरच्या मजल्यावर जिथे त्यांना रूम दिली होती तिथे आराम करण्यासाठी पाठवले. बरोबर सेवेला एक माणूस दिला होता. खाली लोक ताटकळत होते. महाराज वर खोलीत जाऊन जरा पडले खरे, पण त्यांना काही राहवेना. रॉकेलची चिमणी जवळ लावलेली होती. सेवेकऱ्याचे लक्ष नसतांना श्रींनी हळूच तिला फुंकर मारून विझवले आणि सेवेकऱ्याला ती पेटवण्यासाठी काडेपेटी आण म्हणून खाली पिटाळले. 

तो खाली गेल्याबरोबर तिथे जवळ असलेल्या दुसऱ्या चोर जिन्याने खाली येऊन लोकांच्या समस्या निराकरण करू लागले. असे हे श्रींचे दयासिंधुत्व. आपल्याला होणाऱ्या त्रासाची पर्वा न करता सर्वांमध्ये 'राम ' पाहणारे महाराज लोकांसाठी धावून गेले.

महाराज ज्या खोलीत राहिले होते त्या खोलीचे फोटो . त्या जिन्याचेही फोटो आहेत.
जिथे श्रींचा कॉट होता त्या ठिकाणी आता श्रींचा, श्रीरामाचा फोटो ठेवला आहे, ज्याची नित्य पूजा होते. 

 ज्या ईश्वरमंदिरात/ शंकराच्या मंदिरात  पु. बुवांनी त्यांना श्रीरामप्रभूसाठी एक सिंहासन तयार करून मूर्ती स्थापण्याची आज्ञा केली होती. त्या मंदिराचा फोटो

 जय श्रीराम!

पाऊलखुणा - ५

आज वर्षारंभी आपण बघूया, श्रीमहाराजांचे लाडके, परमशिष्य पु. ब्रम्हानंद बुवा यांच्याविषयी.. त्यांच्या कार्याविषयी!
पु. ब्रम्हानंद बुवांच्या कार्याचा झपाट्याविषयी पाहिले तर अचंभित व्हायला होईल. अर्थात श्रीमहाराजांची पूर्ण कृपादृष्टी आपल्या या लाडक्या शिष्यावर होतीच.

श्रीक्षेत्र बिद्रहळ्ळी येथील नामजप यज्ञ!

पु. बुवांच्या चरित्रात या विषयी उल्लेख आलेला आहेच. त्यातले खाली काही संदर्भ देते.
*
श्रींची नाम जप यज्ञ करणे विषयी आज्ञा होतांच श्रीब्रह्मानंदगुरुंना अत्यानंद झाला.व त्यासाठी योग्यस्थळ ठरविण्याकरता त्यांनी संचार सुरु केला.मागील जपयज्ञाच्या वेळी श्रींनी केलेली नदीतटाकाची केलेली सूचना त्यांचे डोळ्यापुढे होतीच.त्यामुळे तुंगभद्रेच्या कांठी वसलेले पुराणप्रसिध्द बिद्रहळ्ळी गांव त्यांनी पसंत केले.जरी हे गांव लहान असले तरी ते सर्व तर्हेने अनुकूल आहे असे बुवांना वाटले.कारण त्याच्याजवळच विठ्ठलपूर,रंगापूर,आदि क्षेत्रे आहेत.तेथे पूर्वी बिष्टाय्या नावाचे महापुरुष होऊन गेले.त्यांना कैलासपतीचा अवतारच मानीत असत व त्यांनी तेथे अनुष्ठानही केले होते.

मुरलीधर/ वेणुगोपाल मंदिर! याचा जीर्णोद्धार पु. ब्रम्हानंद बुवांनी केला होता. आणि जपानुष्ठानासाठी इथेच लोक बसले होते.

🔸 भविष्योत्तर पुराणात बिद्रहळ्ळी हे काशी क्षेत्रासमान असल्याचे वर्णन केलेले आहे.या गावी बिदरहळ्ययव्वा नावाच्या ग्रामदेवतेचे मंदिर आहे.यावरुनच गावास बिदरहल्ली नांव पडले असावेसे दिसते.या गावाबाहेर नदीकांठी श्रीमुरलीधराचे देऊळ आहे.या देवळांतील मूर्ति काळ्या दगडाची असली तरी नयनमनोहर आहे.मात्र त्या गावात त्यास मुरलीधराचे देऊळ न म्हणतां श्रीवेणूगीपालमंदिर म्हणण्याचा प्रघात आहे. ते देवालय त्यावेळी जीर्ण झाले असल्याने श्रीब्रह्मानंदांनी त्याचा प्रथम जीर्णोध्दार केला. जीर्णोध्दार करतांना तेथे पुढील होणाऱ्या नामजपयज्ञाचेवेळी स्वयंपाक करणेस व अन्न संतर्पणास सुकर होईल ही दृष्टी ठेवून बांधकाम करवून घेतले.
🔸 लहान गावाच्या मानाने तेथे अवघी १५/२० ब्राह्मणांची घरे त्यावेळी होती. जीर्णोध्दाराचे वेळी या गांवचे लोकांचा व ब्रम्हानंद बुवांचा परिचय चांगला झाला असल्याने बुवांवर त्यांचा दृढ विश्वासही बसला होता.म्हणून त्यांनी या गावीच नामजपयज्ञ करण्याचा आपला मानस जेव्हा त्या लोकांस कळविला,तेव्हा त्या गांवच्या सर्व लोकांनी मोठ्या उत्साहाने त्या कार्यास आपली संमती दर्शविली व श्री ब्रम्हानंदांच्या आज्ञेप्रमाणे वागूं असे आश्वासनही दिले.
🔸 श्रीब्रम्हानंदगुरुनी जपानुष्ठानास लागणाऱ्या सर्व साहित्याची सिध्दता केली.या खेपेस जपानुष्ठानाचा प्रारंभ श्रींचे हस्ते करवावा या इच्छेने त्यांस विज्ञापना करुन बोलावून आणण्यासाठी श्रीब्रम्हानंदगुरुनी गोंदवल्यास शिष्यांची रवानगी केली.श्रींना इतर कार्यामुळे तिकडे जातां येणे शक्य नव्हते.म्हणून त्यांनी जपानुष्ठानास प्रारंभ करण्याचें आज्ञापत्र आपले विश्वासू शिष्य अप्पासाहेब भडगांवकर,भाऊसाहेब केतकर  आप्पासाहेब घाणेकर यांच्या हाती देऊन त्यांस तिकडे रवाना केले.ते पत्र पुढील प्रमाणे.
!! श्रीरामसमर्थ !!
"सर्व उपमायोग्य रा.रा.रामभक्त परायण ब्रह्मानंदबुवा यांस आशीर्वाद"
वि.लिहिणेचे कारण तेरा कोटी श्रीराममंत्राचा जप करणारे भक्तराज व ब्रह्मानंद महाराज तुम्ही; महाभागवत,जप करणारे मंडळी यांनी या कलियुगांत थोर केले अनुष्ठान त्याने प्रसन्न माझे अंतकरण. "मी सदा सर्वदा तुमचे आधीन ! तुम्ही सर्वत्रांनी एक करावे काम ! लौकिकी वासनेचा करुनि त्याग ! माझे सांगणे मानावे प्रमाण ! संतोषानें सुप्रसन्न चित्त करुन,तुम्ही ब्राम्हण भोजन,उत्सव,पुरश्चरण,जे कांही तुम्हास दिसेल,जे योग्य असेल ते सत्कर्म करावे.इकडून अप्पासाहेब,घाणेकर, भाऊ साहेब पाठविले आहेत.तर अप्पासाहेब भडगांवकर यांस मी समजून करावे.मीच समजून करावे आरंभ ! त्यांचे म्हणण्याप्रमाणे करावे वर्तन ! मी तुम्हांस सर्वांस येऊन दर्शन देईन यांत शंका नाही.आता हे ऐकावे वचन ! प्रारंभास विलंब न करावा क्षणभर ! जप करणारे मंडळीस, भागवतास,ब्रह्मानंदास हेच मागणे आहे एक. मीआल्यापूर्वी अप्पासाहेब,घाणेकर पोंचल्याबरोबर करावा प्रारंभ.सामान वाया जाऊं देऊं नये.यांत फार अर्थ आहे.समक्ष समजल्यानंतर वाटेल खरे ! लौकिकी भावार्थ सोडूनि द्यावा ! आरामाचा राम जोडावा ! सत्कर्मास हजारो विध्ने असतात.परंतु सर्व एका बाजूला ठेऊन शेवटाला नेण्याचा यत्न करावा.प्रारंभ करण्यात उशिर न लावावा.हा आशिर्वाद. बाकी मजकूर भाऊसाहेब,घाणेकर,सांगताना कळेल.आशीर्वाद .
ता.क. तुम्हास सांगितल्याप्रमाणे मी येऊन घटकाभर तुम्हास भेटेन यांत संशय नाही.पत्राप्रमाणे सर्वत्र मंडळींनी वागावे यांत फार खरे आहे.उगीच हाट करु नका.माझे आज्ञामोडू नका.हा आशीर्वाद .
~  ब्रह्मचैतन्य गोंदावले.
वर उद्घृत केलेले श्रींचे आज्ञापत्र घेऊन आलेल्या भाऊसाहेब व अप्पासाहेब द्वय यांच्या तोंडून सर्व सूचनावजा हकीगत ऐकून घेऊन ती शिरोधार्य मानून शके १८२९ प्लवनाम संवत्सरांतील दासनवमी दिवशी समाप्ति होईल अशा बेताने माघ वद्य द्वितीयेस गुरवारी सुर्योदयाच्या आंत श्रींच्या पादूकांना व मुरलीधराला पंचामृताचा अभिषेक करुन,आरति करुन तेरा कोटी श्रीरामनामजपाचा संकल्प करुन श्रीफल ठेवून नामजपाला प्रारंभ केला.
नेहमीच्या शिरस्त्याप्रमाणे आसपासच्या चोहोबाजूच्या लोकांना कळविण्याची आगाऊच व्यवस्था करण्यांत आल्यानें व त्यांतच श्रीमहाराजही येणार आहेत, अशी दाट वदंता पसरल्याने हजारोंच्या संख्येने लोक सप्ताहासाठी जमले होते. श्रीमहाभागवतांचा मुक्कामही तेथेंच होता. सप्ताहाचा थाट काय वर्णावा ! श्रीदासनवमीच्या दिवशीं दुपारी स्वतः श्रीब्रह्मानंदगुरूंनी श्रीसमर्थांच्या निर्वाणाचे अनेक अभंग म्हणून, कीर्तिरूप दासकथन करून, मोठ्या थाटाने नवमी उत्सवाचा समारोप केला. श्रीमुरलीधराची, श्रीसमर्थांची, श्रीमन्महाराजांची आरती करून, नैवेद्य दाखवून, ब्राह्मण, सुवासिनींना भोजन घातलें. सर्व गांवास आमंत्रण होतें.
     जपानुष्ठानाची व्यवस्था श्रीमुरलीधराचे देवळांत केल्यानें, लोक दररोज तेथेंच जपास बसत असत. श्रीबेलधडी भजनीपद्धतीप्रमाणे कांकड आरती, माध्यान्ह नैवेद्यआरती, सायं भजनी आरती वगैरें नित्यनेम व उपासनाक्रम येथें श्रीगुरूंनी आरंभ केला व न चुकता तो चालावा म्हणून, श्रीगुरू फार करून तेथेंच राहूं लागले.
     सुरुवातीस जपास बसलेल्या लोकांची संख्या साठ ते सत्तर इतकीच होती. पण श्रीब्रम्हानंद बुवांनी पुष्कळ गांवचे लोकांस पत्रें पाठवून बोलावून घेतल्यानें ती संख्या उत्तरोत्तर वाढत वाढत २५० पर्यंत गेली. अर्थांत या सर्व लोकांची उतरण्याची, फलाहाराची, भोजनाची उत्तम व्यवस्था ठेवण्यात आली होती. श्रीब्रह्मानंद गुरू मधून मधून जातीनें त्यांच्या योगक्षेमाची चौकशी करीत असल्यानें, ते सर्व श्रीरामनाम जपात आनंदाने मग्न होत असत. जपयज्ञासाठीं लोकांनीं तेथें गर्दी करण्याचें दुसरें कारण म्हणजे पवित्र पुण्यक्षेत्री वास, पावन करणाऱ्या तुंगेच्या स्नानाचा लाभ व श्रीगुरूंचा प्रेमळ सहवास हें होय. अशा त्रिवेणी संगमाचा सुयोग सुखासुखी कोण बरें दवडील ! अशा धूमधडाक्यात पूर्वी नरगुंदांत झाल्याप्रमाणें येथेंही तेरा कोटी जपसंख्या अवघ्या ७, ८ महिन्यांत पूर्ण झाली.
हातासरशी सांगतामहोत्सवही लवकर करावा म्हणून, श्रीब्रह्मानंद गुरूंनी श्रीमन्महाराजांस आमंत्रण करण्यास व बोलावून आणण्यास एका विश्वासू शिष्याची योजनाबद्ध नियुक्ति करून त्यास गोंदवलेस रवाना केले व सामुग्रीच्या जय्यत तयारीस त्यांनी स्वतःच्या देखरेखीखाली सुरुवात केली.
 श्रीबुवांनी पाठविलेला भाविक गोंदवलेस पोंचताच, त्यानें श्रीमहाराजांचे दर्शन घेऊन नम्रपणें त्यांस श्रीगुरूंच्या विनंतीचे व तेथील हकीगतीचे कथन केले. सर्व वृत्तांत ऐकून हर्षभरित अंतःकरणाने बिदरहळळीस जाणेस निघण्यास आपली संमती दर्शविली. पण दरखेपेसच कारणाकारणानें  प्रत्यक्ष निघण्यास श्रीमहाराजांस दिनावधि होत असे. तसेंच या खेपेसहि झालें. आज उद्या करीत करीत, त्यांनी चार महिने घालविले. शेवटीं श्रींनी एकदाचे प्रयाण केले. या खेपेस त्यांचेबरोबर सुमारें ३०० लोक होते. याखेपेस श्रींची प्रकृति असावी तशी चांगली नव्हती. ते दम्याच्या विकाराने फार अशक्त झाले होते. त्यावेळीं त्यांनी बापूसाहेब साठे नांवाच्या आपल्या एका शिष्यास लिहिलेल्या पत्रांतील उल्लेखावरून वरील विधानाची सत्यता पटतें. पत्रांतील संबंधित मजकूर खालीं लिहिल्याप्रमाणें : ----
     "विशेष लिहिण्याचे कारण कीं, मी ब्रह्मानंदबुवांकडे प्राणाच्या कराराबरोबर आलों आहें. दररोज ताप चार डिग्री येतो. श्वास फार झाला आहे. अन्न खाववत नाहीं. जिना चढून जाण्याची शक्ति उरली नाही, असें झाले आहे. परंतु भागवतांनी व ब्रह्मानंदबुवानी तेरा कोटी जप केला आहे. या शिवाय दोन ठिकाणीं श्रीरामाच्या स्थापना होणार आहेत. एवढ्याकरिता देह गेला तरी हरकत नाही, असें समजून मी आलों आहें. माझ्याबरोबर सुमारें तीनशे लोक आहेत."
जपाच्या सांगतेच्या वेळी श्रींना बोलावून आणण्यासाठी बुवांनी श्री दत्तोपंत तबीब यांची निवड केल्याने श्रीमहाराज प्रथम हुबळी येथे आले. तिथे ३ दिवस मुक्काम करून श्री सिद्धारूढ स्वामींची भेट घेऊन श्रीमहाराज गदग येथे गेले. गदग येथून श्री महाभागवत यांच्या आमंत्रणावरून महाराज कूर्तकोटीस गेले. नंतर महाराज मुळगुंद येथे आले. तेथून निघून शिरहट्टी येथे आले.
शिरहट्टीहून बिदरहल्ली हें खेडेगाव सुमारें २५ मैल अंतरावर आहें. वाटही त्यावेळीं बेताचीच होती. प्रवास बैलगाडीचा, तेंव्हा त्रास हा होणारच हें गृहीत धरून शक्यतोवर कोणालाही कोणत्याहि प्रकारचा त्रास होऊ नये, विशेषतः श्रीमहाराजांना तो होऊं नये म्हणून ब्रम्हानंद बुवांनी विशेष  खबरदारी घेतली होती. एका गाडीत लाडू, पोहे, करंज्या, चकल्या असें फराळाचे सामान ठेवलें होतें. तसेंच दुसऱ्या एका गाडीत पिण्याच्या पाण्याचे दोन मोठे हांडे उत्तम पाण्याने भरून ठेवले होते. या दोन गाड्या व श्रीमहाराजांची गाडी बत्तीस गाड्यांच्यामध्ये ठेवण्यांत आली होती. शिवाय गाड्यांच्याबरोबर पायीं प्रवास करणारांची संख्या अगणित होती. दर दोन तासांनी एखादी झाडांची गर्द छाया आल्यावर, गाड्या थांबवून, थोडी विश्रांती घेण्याची सूचनाही देऊन ठेवलेली असल्यानें त्याप्रमाणें गाड्या थांबत असत. विश्रांतीचेवेळी फलाहाराची व्यवस्था चोख ठेवण्यांत येत असें. शिरहट्टीहून प्रवास सुरूं करतांना "रघुपति राघव राजाराम । पतीत पावन सिताराम" असा जो नामघोष सुरूं झाला, तो प्रवास संपेपर्यंत अव्याहतपणे, मुक्तकंठाने चालला होता.
     बेळहट्टी हें गांव शिरहट्टीपासून १२ मैलांवर बिदरहळळीच्या वाटेवर आहें. तेथें गाड्या पोंचण्यास सायंकाळ झाली. त्या गांवच्या भाविक लोकांनीं श्रीमहाराजांस आपलें गांवी त्यारात्रीं वस्ती करून गांव पावन करावा अशी विनंति केल्यानें, श्रीमन्महाराजांनीं ती मान्य केली व त्या रात्रीं तेथेंच वास केला. दुसरें दिवशीं म्हणजे शके १८३० फाल्गुन वद्य १४ या दिवशीं सुर्योदयापूर्वीच तेथून प्रयाण केले व दुपारी सुमारें १ वाजणेचे सुमारास हा सर्व लवाजमा बिदरहळ्ळीस येऊन पोंचला.
     श्रीमन्महाराजांच्या दर्शनासाठी त्यावेळेपर्यंत पंधरा ते वीस हजारपर्यंत जनसमूह जमला होता. दर्शनासाठी अधीर झालेले लोक दोन कोसापर्यंत पसरले होते. रस्त्यावर तर इतकी गर्दी झाली होती कीं, वाटच दिसत नव्हती. लोकांना श्रीमन्महाराजांचें दर्शन सुलभपणे व्हावे, कोणाचीही निराशा होऊं नये म्हणून, श्रीब्रह्मानंदगुरूंनी मखमलीच्या गादीने मढविलेली एक खुर्ची गाडीवर बांधून श्रीमन्महाराजांच्यासाठी सिंहासन तयार केले होते. श्रीमहाराजांस ऊन लागूं नये म्हणून, श्रीरामसंस्थान बेलधडीहून जरतारी मोठी छत्री आणविली होती. लोकांच्या उत्साहाला इतकी भरती आली होती कीं, श्रीमन्महाराज सिंहासनावर विराजमान होतांच लोकांनीच ती गाडी ओढून बिदरहळ्ळीला नेली.
  

तुंगभद्रा नदीकिनारी दगडी मंडपात जेथे स्वयंपाकाच्या चुली मांडल्या होत्या तिथे एका दगडी खांबावर ब्रम्हानंद महाराजांनी स्वहस्ते कोरलेली ही श्रीमहाराजांची मूर्ती 

 

त्यावेळीं श्रीमन्महाराजांचा पोशाख म्हणजे, अंगांत एक पायघोळ निळा फरगोल, डोकीस तांबडी जरीची लांब गणेश टोपी व पायांत पादुका असा होता. भालप्रदेशावर कोरीव उभें केशरी गंध होतें व त्यामध्यें काळा टिळा शोभून दिसत होता. ती भव्य मनोहर मूर्ति सर्वांनी डोळेभरून पाहून हृदयसंपुटात साठवून ठेवली. मिरवणुकीपुढें ४, ५ भजनी मेळे, चारसहा ढोलवादक होते. वाजंत्र्यांच्या ताफ्याच्या थाटात, प्रचंड जनसमूहाने वेष्ठित अशा त्या मिरवणुकीस दोन कोस अंतर कापून गांवी येऊन पोंचण्यास जवळ जवळ चार तास लागले. सर्व बिदरहळळीगांव तोरणांनी शृंगारलेले होतें. जनसमूह इतका अपरिमित होता कीं, त्या गांवातील सर्व घरें, मठ वगैरें इमारती लोकांनीं गच्च भरल्या होत्या. जिकडे दृष्टिक्षेप टाकावा तिकडे, मुंग्यांप्रमाणे हालचाल करणाऱ्या लोकांच्या खेरीज, दुसरें कांहींच दिसत नव्हतें.

आचाऱ्यांनी वापरलेल्या चुली

 खुद्द बिदरहळ्ळी येथे नदीजवळच मोठा मांडव घातलेला असून स्वयंपाक-पाण्यासाठी अश्वत्थपूरची दोड्डारामय्या,सण्णरामय्या वगैरे प्रमुख मंडळी आपआपल्या शे-दोनशे हस्तकांसह तेथे उपस्थित झाली होती.तीन महिने अन्नदान चालू असल्यामुळे त्या भागातील गरीब जनता तृप्त झाली,एका मोठ्या खोलीत लाडवाचे ढीग भरून ठेवले होते,श्री महाराज तेथे चार दिवस राहिले,पूर्वायुष्यामध्ये त्यांनी केलेल्या 'हरिहाटाची' आठवण होण्यासारखे भजन व अन्नदान बिदरहळ्ळी ला झाले,त्यानंतर इतका मोठा समारंभ त्या भागामध्ये झाला नाही. त्या समारंभात स्वयंपाक करणाऱ्यांची मजुरीच, तशा स्वस्ताईच्या काळांत साडेदहा हजार रुपये झाली, असा त्यांनी उल्लेख केला आहे. यावरून साहित्य संग्रहाचे अनुमानाचा व जेवण करणाऱ्यांच्या संख्येचा अंदाज करतां येईल.

 

श्री ब्रम्हानंद महाराज शतसांवत्सरिक पुण्यतिथी विशेषांक 'चैतन्यहृदय ' यातील एका लेखात आलेला हा फोटो. बिदरहल्ली जपयज्ञा साठी पुरातन दगडी मंडपातील पुरुषभर उंचीची भोजन करण्याची हि कढई. 

 

 

 

 

*
जय श्रीराम!
आम्ही या ठिकाणी २०१८ मधे पू बुवांच्या पुण्यतिथी शताब्दी निमित्त दौऱ्यावर गेलो होतो तेव्हाचे हे फोटो. रात्री पोहचल्याने फोटो रात्री काढले आहेत. अस्पष्ट आहेत.
जय श्रीराम!
*
महाराज कन्या

 जय श्रीराम!

पाऊलखुणा - ४

१)श्री कृष्णशास्त्री उप्पिनबेटगिरी

कृष्णानंद स्वामी उर्फ कृष्णशास्त्री हे सुप्रसिद्ध संस्कृत पंडित होते. ते उप्पीनबेटगिरीचे होते. काशीमधील संस्कृत विद्वान सभेचे अध्यक्षपदसुद्धा त्यांना प्राप्त झाले होते.. त्यांच्या विद्वत्तेवर पंडित मदनमोहन मालवीय हे प्रभावित झाले होते. त्यांच्यावर ब्रह्मचैतन्य महाराजांचा प्रभाव होता. त्यांचे स्मरण करीत त्यांनी संन्यास घेतल्यावर कृष्णानंद स्वामी झाले. १९२२ मध्ये ते समाधिस्त झाले. त्यांची धारवाड येथे संस्कृत पाठशाळेत समाधी आहे.
श्रीब्रह्मानंदांच्या परिचयाने यांना श्रीमहाराजांचा अनुग्रह झाला. यांनाही श्रींनी दोन रुपये प्रसाद म्हणून दिलेले त्यांच्या देवांमध्ये असत.  एकदा त्यांनी दारावर नेहमी येणाऱ्या एका बाईकडून दोन रुपयांचे धान्य घेतले, व त्यावेळी जवळ पैसे नसल्याने दुसऱ्या दिवाशीचा वायदा केला. दुसऱ्या दिवशी ती बाई येईपर्यंत रकमेची व्यवस्था होऊ शकली नाही. वायदा पुरा न केला तर आपली अब्रू जाणार अशी वेळ येऊन ठेपली. तेव्हा निरुपाय होऊन पूजेतले रुपये देण्याशिवाय गत्यंतर नाही म्हणून शास्त्रीबुवांनी ते उचलले. एवाढ्यात पोस्टमन येऊन त्याने पुण्याच्या वेदाशास्त्रोत्तेजक सभेतर्फे परीक्षक म्हणून केलेल्या कामाचे मानधनाची पावती दिली ती नेमकी दोन रुपयांची! श्रीगुरुमाउलीची ही कृपा पाहून शास्त्रीबुवांच्या डोळ्यात आनंदाश्रु उभे राहिले! आजही ते दोन रुपये त्यांचे चिरंजीव भालचंद्रशास्त्री यांच्या पुजेत आहेत.

कृष्णशास्त्रींच्या हस्ते धारवाडात दोन राममंदिरांची स्थापना झाली. एक लाईनबझारमध्ये, त्यांच्या नात्यातल्या गंगाबाई यांनी बांधलेले; आणि दुसरे माळमड्डीवर, जोगळेकर न्यायाधीश यांनी बांधलेले. या मंदिरात वनवासी रामाच्या मूर्ती आहेत.
संदर्भ: चैतन्य स्मरण १९८८ ही स्मरणिका, पान १९०
संकलन: श्रीप्रसाद वामन महाजन
***
२)विष्णुबुवा कुंभारे

   

   विष्णुबुवा कुंभारे हे मूळचे राहणारे वऱ्हाडातले. यात्रेच्या निमित्ताने ते मोगलाईत गेले असता अंबड येथे त्यांची व आनंदसागर यांची गाठ पडली. आनंदसागर यांनी त्यांना श्रीमहाराजांच्याबद्दल गोष्टी सांगून गोंदवल्यास पाठवले. श्रीमहाराजांना पाहून विष्णुबुवांना आनंदाची उर्मी आली आणि त्यांच्या मनाला विलक्षण समाधान झाले. श्रीमहाराजांनी त्यांना ठेवून घेतले. चार-आठ दिवस राहिल्यावर नित्याच्या व्यवहारांमध्ये देखील सहज प्रकट होणारे श्रीमहाराजांचे ज्ञान व वैराग्य पाहून विष्णुबुवा चकित होऊन गेले आणि आपण त्यांचा अनुग्रह घ्यावा असे त्यांच्या मनाने घेतले. एकदा श्रीमहाराज एकटे आहेत अशी संधी साधून, आपल्याला अनुग्रह द्यावा म्हणून त्यांनी श्रीमहाराजांना विनंती केली. तेव्हा श्रीमहाराज हसले आणि त्यांना म्हणाले, "बुवा, तुम्हाला अनुग्रह झाला आहे ! ना वारे वा ! मागच्या गुरूंना जसे तुम्ही विसरला तसेच मला पण विसराल !  अहो, गुरू म्हणजे थट्टा का आहे ?  एखाद्या पतिव्रतेसारखे गुरूशी वागावे लागते.  आपला देह त्याला अर्पावा लागतो. एकदा एक गुरु केला म्हणजे दुसरा करू नये." श्रीमहाराजांचे शब्द ऐकून विष्णुबुवांना लहानपणची आठवण झाली. ते सहा-सात वर्षांची असताना एका सत्पुरूषाने त्यांना शिवमंत्र दिला होता. परंतु त्याचवेळी त्याने हे सांगून ठेवले की, "तुला माझे आणि ह्या मंत्राचे लवकरच विस्मरण होईल, नंतर पुष्कळ वर्षांनी श्रीब्रह्मचैतन्य नावाच्या थोर महात्म्याचे दर्शन तुला घडेल.  तू त्यांचेपाशी अनुग्रह मागशील तेव्हा तेच तुला माझे स्मरण करून देतील, पण तू त्यांनाच गुरु मान आणि त्यांच्या चरणी चित्त अर्पून त्यांची आज्ञा वेदवाक्य समज. त्याने खात्रीने तुझे कल्याण होईल."  विष्णूबुवांनी ही सर्व कथा श्रीमहाराजांना सांगितल्यावर त्यांनी अनुग्रह देण्याचे कबूल केले.  श्रीमहाराजांनी त्यांना अनुग्रह दिला तेव्हा त्यांना शिवमंत्रच दिला. राम आणि शिव या दोघांमध्ये भेद मानू नये असे सांगून रोज स्नान झाल्यावर आसनावर बसून शिवमंत्र जपावा आणि इतर वेळी रामनामाचा जप करावा अशी श्रीमहाराजांची त्यांना आज्ञा झाली. हा अनुग्रह झाल्यावर विष्णुबुवांनी मोठ्या चिकाटीने जप केला. तसेच ते द्वादश ज्योतिर्लिंगे आणि इतर मोठी क्षेत्रे पाहून आले.
 त्यांचे नामाचे प्रेम पाहून श्रीमहाराजांनी त्यांना दीक्षाधिकार दिला होता. नंतर वऱ्हाड प्रांतात शेंदूरजन घाट येथे मठ बांधून ते राहिले.
पुढे श्रीमहाराजांनी बांधलेली मंदिरे या पोस्टमध्ये त्यांचा उल्लेख येईलच.
**
३)श्री नारायण अप्पा कुलकर्णी, कुंदगोळ :  

मूळचे रहाणारे कुंदगोळचे , पण पुढे ते श्रीमहाराजांच्याजवळ रहात असत. एकदा श्रीमहाराज त्यांना म्हणाले , ' अरे नारायण , तू गोंदवल्याला पुष्कळ नामस्मरण कर. राम तुझ्या हाताने नामाचा खूप प्रसार करणार आहे .' दक्षिण कर्नाटकामध्ये यांनी नामाचा फार प्रसार केला. हे अत्यंत निरभिमानी वृत्तीने वागत.
यांना सर्वजण कुंदगोळ नारायणप्पा म्हणत. त्यांचा जन्म १८८४ मध्ये झाला होता. ते महाराजांचे आणि ब्रम्हानंद बुवांचे परमभक्त होते. त्यांचे एस एन कुलकर्णी, एल एन कुलकर्णी, पी एन कुलकर्णी असे तीन पुत्र होते. त्यांच्या घरात प्रवेश करताच महाराजांच्या पादुका आणि भावचित्र समोर आहे. पु तात्यासाहेब केतकर त्यांच्या घरी येत असत. १९४९ मध्ये चिंतामणी येथे राम मंदिरात राम, सीता , लक्ष्मणाच्या मूर्ती त्यांच्या बरोबर महाराजांची अमृत शिला मूर्ती त्यांनी स्थापित केली. १९५२मध्ये त्यांनी देह ठेवला.

 

 

जय श्रीराम

~ श्रीमहाराज कन्या 

 जय श्रीराम!

पाऊलखुणा - ३

१) भीमराव गाडगोळी : 

पु. ब्रम्हानंद बुवांचे वडील बंधू श्री गुरुनाथ यांचे हे पुत्र. त्यांचा जन्म १८८० झाला, ते गदग येथे वकिली करत. त्यांना आपले चुलते श्री ब्रम्हानंदाबद्दल अतीव आपुलकी होती आणि ब्रह्मचैतन्य महाराजांवर अपार श्रद्धा होती. ब्रम्हानंदाच्या आज्ञेनुसार बेलधडी व वेंकटापुर येथील कारभार ते पाहत होते.
ते नावाजलेले वकील होते.  भीमरावांना श्रीमहाराजांनी पत्र लिहिले ' आता तीन तपे वकिली झाली आहे तेंव्हा ती बंद करून उरलेले जीवन भगवंतासाठी आहे हे समजून रहावे. ' ज्या दिवशी हे पत्र श्री भीमरावांना मिळाले त्याच दिवशी त्यानी वकिली बंद केली .  विशेष म्हणजे त्या दिवशीच्या तारखेसाठी देखील कोर्टात गेले नाहीत !
एकदा श्री.भीमराव गाडगुळी महाराजांना ( पेटीवर ) म्हणाले, *"आपण जे काकांना (श्री.ब्रह्मानंदांना)  दिले ते मला द्या."*त्यावर श्रीमहाराज म्हणाले, " एका माणसाला त्याचा मित्र स्टेशनवर पोचवायला गेला होता.तो माणूस डब्याच्या दारात उभे राहून मित्राला डब्यात बोलावीत होता,तेव्हा मित्र म्हणाला, *"अरे तु बाजुला हो की,तू बाजूला झाल्या खेरीज मी आत कसा येणार ?तसे तुम्ही आपला 'मी' बाजूला केल्या खेरीज मला आंत कसे येता येईल.?"*हा ' मी 'नाहीसा करुन मला आत जागा करुन द्या मी त्याचीच वाट पाहतो. 

 

२) श्री दामोदरबुवा कुरवलीकर 

वैशाख शु.अष्टमी. श्रीगोंदावलेकर महाराजांचे जेष्ठ शिष्य श्रीदामोदरबुवा कुरवलीकर [ कुरोली, सिद्धेश्वर, तालुका खटाव]  यांची पुण्यतिथी. त्यांनी श्रीमहाराजांची २४ वर्षे निकट राहून सेवा केली. श्रीमहाराजांनी त्यांना अनुग्रह देण्याचा अधिकार दिला होता. श्रीमहाराज म्हणायचें कीं जो  नियमित नामस्मरण करील त्यांची अंगलट गुरुसारखी होईल. श्री दामोदरबुवा कुरवलीकर हे सुद्धा अगदी श्रीमहाराजांसारखेच दिसायचें. महाराजांनी त्यांना अनुग्रहाचा अधिकार दिला होता. बेळगांव निवासी पू काणेमहाराज यांना अनुग्रह दामोदरबुआंनीच दिला होता.  
महाराजांच्या पुण्यतिथी उत्सवात काकड आरती नंतरच्या भजनाचे प्रमुख कुरवलीकर बुवा असायचे.

श्रीमहाराजांसारखे दिसणारे पु. कुरोलीकर बुवा

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

जय श्रीराम!
~ श्रीमहाराजकन्या

 जय श्रीराम

श्रीमहाराज चरित्रात उल्लेख आलेल्या काही व्यक्तींविषयी आपण पाहत आहोत.

पाऊलखुणा - २

१) श्री काळबोवा - (सुमारे इ.स.१८२० ते १९१८)

 मूळचे पंढरपूरचे असणारे श्री विष्णुबुवा नारायण शेंबेकर- मूळ नाव असलेले हे सत्पुरुष. उदासीन वृत्तीचे. सदासर्वकाळ  मुखाने, काळ सर्वांचा बाप आहे असे म्हणत. म्हणूनच कदाचित नाव 'काळबुवा ' असे पडले. यांच्याविषयी एक कथा अशी सांगतात की एका ब्राह्मणाच्या मुलाचे पायावर त्यांनी दगड मारला तेव्हा त्यांचेवर फिर्याद होऊन सोलापूरात विष्णू परशुराम रानडे डिस्ट्रिक्ट डेप्युटी यांचेमार्फत खटला दाखल झाला चौकशीअंती ते वेडे ठरले व त्यांना पुण्याच्या येरवडा येथील वेड्यांच्या इस्पितळात दाखल केले ते सदैव "काळ आला रक्त खातो काळाची.....काळ आला आला" असे म्हणत सर्वत्र एखाद्या वेड्यासारखे फिरत असत या आधी पण ते सदैव काळ सर्वांचा बाप आहे असे म्हणत असत म्हणून त्यांना लोक काळबुवा म्हणून ओळखत त्यांनी त्यांच्या चौकशीतही न्यायमूर्तीपुढे "काळ बाप सर्वांना ग्रासतो रांडेचा रक्त पितो दगड खातो ओकतो काळ ! काळ !" अशी बडबड त्यांनी केली म्हणून ते वेडे ठरवून त्यांना पुण्यास येरवडा येथील वेड्यांच्या इस्पितळात ठेवले एके दिवशी काळबुवा श्री.सदाशिव गोवंडे ह्या त्यांच्या शिष्याच्या स्वप्नात आले "मी येरवड्याच्या वेड्यांच्या इस्पितळात आहे" असे सांगितले यावरून काळबुवा हे महान साक्षात्कारी पुरूष होते याची साक्ष पटते पण ते पिशाच्चवृत्तीने सदासर्वदा राहत कारण त्यांना जनउपद्रव टाळायचा होता ते वेड्यांच्या इस्पितळात असताना स्वप्नदृष्टांनानुसार श्री सदाशिव गोवंडे व वामनबुवा (बडोदेकर) वैद्य श्री (गुरूलीलामृत ग्रंथ रचियते) फिरत फिरत या दवाखान्यापाशी आले त्यांनी बुवांचे वरील शब्द काळ आला....काळ आला ऐकले त्यांचे हे बोल वामनरावांना कळले कारण वामनबुवा त्यांची योग्यता जाणून होते हे श्री स्वामी समर्थांचे शिष्य आहेत ते वेडे नाहीत याची त्यांना खात्री पटली उलट हे आध्यात्मातील अधिकारी असावेत असा त्यांचा ग्रह झाला वामनबुवांनी त्यांना "तुमचे गुरू कोण ही अशी पिशाच्चवृत्ती का धारण केली" असे विचारताच काळबुवा म्हणाले तुम्हाकडे ब्राह्मण पाठविला होता पण तुम्ही त्याची थट्टा केली त्या श्री स्वामी समर्थ महाराजांचे आम्ही सेवक आहोत लोकांची उपाधी न व्हावी म्हणून आम्ही अशी पिशाच्चवृत्ती धारण केली आहे."
*
श्रीमहाराजांच्या चरित्रात श्री काळ बोवांचा उल्लेख येतो तो असा:
" हा तर रामदास हनुमान " !  :
           

   श्री काळबोवा नांवाचे एक मोठे सत्पुरुष पुण्यात ओंकारेश्वरला रहात असत. देशपांडे नांवाचे श्रीमहाराजांचे एक शिष्य नुकतेच गोंदवल्याहून पुण्यास परत आले होते. ते श्री  काळबोवांच्या दर्शनास गेले असता श्री काळबोवा गोंदवल्याचे तपशीलवार सर्व वर्णन करून म्हणाले , " श्रीरामरायाच्या डाव्या बाजूच्या खोलीतील पलंगावर केवढे माकड बसले आहे ! " असे बोलून त्यांनी नमस्कार केला व पुढे बोलण्याचे थांबले. श्री काळबोवांचे एक शिष्य पुण्यामध्ये होते. त्यांना देशपांडे यांनी फोटो दाखवला असता ते एकदम म्हणाले , " हा तर रामदास हनुमान ! त्यांना सोडू नका. त्यांत तुमचे कल्याण आहे ! "
श्री काळ बोवांची समाधी ओंकारेश्वर पुणे येथे नदीकाठी आहे.
* 

 

२) हनुमंतराव लंकूडी : हणमंतराव कुलकर्णी  :  

श्रीब्रह्मचैतन्यांचे एक अधिकारी शिष्य : लकुंडी हणमंतराव यांना महाराजांनी अनुग्रहाचा अधिकार दिला होता.
 ते ब्रह्मचारी होते.  लकुंडी गाव आहे. तिकडे त्यांची समाधी वगैरे आहे. त्यांनी नामाला योगाची जोड दिली. महाराज म्हणाले गुरुच्या प्रेमाची जोड द्यावी. एकसारख्या संथ वेगाने 'श्रीराम जयराम जृयजयराम' असा त्यांचा जप चालू असे. अखंड व एका तालबद्ध लयीत हणमंतरावांचा जप सतत तीनतीन चारचार तासपर्यंत चालायचा. त्यावेळी ते अगदी शांत आणि प्रसन्न मुखानें बसलेले असत. नामाचें साधन माणसाला सिद्ध कसे बनवतें याबद्दल ते सांगत की 'आपण झोपलो तरी आपला श्वास चालतो. प्राणवायु तो चालवतो. नाभीच्या ठिकाणी असणाऱ्या परावाणीशी या वायूचा संबंध असतो. म्हणून श्वासाबरोबर शरीरामधें एक अव्याहत शब्द देखील उत्पन्न होत असतो. या शब्दाला अजपा अथवा सोSहं म्हणतात. या अजपाजपाशी समरस झाले,तादात्म्य पावलें की ध्यानयोग साधतो. गुरुनें दिलेल्या नामाचा अखंड जप केला म्हणजे त्याचें अजपाशी एकरूपत्व होतें. या एकरूप होण्यास मोठी चिकाटी लागते. पण असें नाम चाललें म्हणजे त्यास श्वासांतील नामस्मरण असे म्हणतात.'

श्रीहणमंतराव अंथरुणावर पडले तरी सतत मौनजप चालू असे. ते फक्त डोळे मिटून पडून राहात. त्यांना एकदां एकानें विचारले, 'आपला अनुभव सांगाल कां ?' त्यावर ते म्हणाले,' हल्ली मी ध्यानात शीघ्र व गाढ एकाग्र होत असतो. झोप ही अवस्था जवळ जवळ मला नसतेच. अखंड नामस्मरण मला साधलें आहे. मला श्रीरामदर्शन झाले आहे. एकदां असें दिसून आलें की सर्वत्र आकाशभर मागें पुढें व हृदयांत सर्वत्र तेजोमय अशी सीतारामाची जोडी भरून राहिली आहे. स्वत;चा देहसुद्धा स्वतंत्र अस्थित्वात राहिलेला नसून सर्वत्र आंत व बाहेरही आकाशभरही जिकडे पहावें तिकडे सर्वत्र सीताराम सीताराम या जोडीनें वातावरण भरून गेलें आहे.'

तर ते संध्याकाळी फिरायला जायचे. बी. ए. झाले होते मॕथेमॕटिक्सचे डेक्कन काॕलेज मधून, आणि सरकारी नोकरीत होते. टेक्सस्टाईल इंजीनीयर वैगरे काही होते, तेंव्हा फिरायला जातांना ते काय म्हणाले' अरे मला अखंड नाम साधलाय!' नामाचा विषय निघाला असतांना त्यांनी ते सांगितले. तर ते कसे काय साधले? तर 'तुम्ही रात्री या' म्हणाले. हे रात्री गेले. '  मच्छरदाणी लावलेली आणि त्यांनी साडेआठला मोठ्याने नाम घ्यायला सुरवात केली. तर ते पहाटे चार वाजे पर्यंत नामस्मरण करीत होते. बाकीचे झोपले. तेंव्हा ते काय म्हणाले 'अरे तुम्हाला हे बाहेरचे नाम सहन होत नाही- आंत तर अखंड नाम चालू आहे, ते कसे सहन कराल?' श्रीमहाराजांचे एक जेष्ठ भक्त
वैद्य कासेगावकर यांना अनुग्रह हणमंतराव यांनी दिला होता.

🌿 संदर्भः ती बाबा बेलसरे यांचे  ६-१-१९९४ चे प्रवचन व त्यांचेच साधकांसाठी संतकथा हे पुस्तक
*
हे एक मोठे ज्ञानी व योगी पुरुष होऊन गेले. सन १८७५ च्या सुमारास कर्नाटकांतील लकुंडी या गांवीं यांचा जन्म झाला. हे वयाच्या सातव्या वर्षीं एकदां आपल्या मामाच्या गांवीं गेले असतां, श्रीमहाराज तेथें होते. त्यांनीं याला पाहून हांक मारली व विचारलें, 'बाळ, स्नान झालें का ?' तो म्हणाला, 'नाहीं.' श्रीमहाराजांनीं सांगितलें, 'बरें, मग घरीं जा, स्नान कर, आणि आईजवळून एक नारळ घेऊन माझ्याकडे ये.'
थोड्या वेळानें हा मुलगा आपल्या आईला घेऊन आला. श्रीमहाराजांनीं दोघांनाहि अनुग्रह दिला, आणि आईला सांगितले, 'माय ! हा मुलगा पुढें मोठा योगी होईल.' त्या वेळेला श्रीमहाराजांनीं हणमंताला श्वासावर नाम घेण्यास सांगितलें, आणि त्या वयांत तें त्याला कळलें हें विशेष आहे.

संदर्भ: श्रीब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज चरित्र आणि वाङमय: पृष्ठ क्रमांक ३८२ व ३८३

जय श्रीराम!
~ श्रीमहाराजकन्या

 जय श्रीराम!

पाऊलखुणा - १

श्रीमहाराजांच्या १११ व्या पुण्यतिथीनिमित्त आपण श्रींच्या चरित्रातील काही प्रसंग, त्या संबंधित व्यक्ती आणि ठिकाणे यांचा मागोवा या लेखात घेऊया.
या  म्हणून श्रीमहाराजांचे पु. बाबा बेलसरे लिखित चरित्र, तसेच श्री गोपाळराव फडके लिखित सद्गुरुलीलामृत ग्रंथ, चैतन्यस्मरण विशेषांक, काही पुस्तके, वेबसाईट आणि गुगल सर्च चा वापर करण्यात आला आहे.

१) श्रीमहाराजांचे आई वडील श्री रावजी  व गीतामाई श्रींच्या जन्मापूर्वी गोंदवल्याच्या जवळ असलेल्या ज्या सत्पुरुषाच्या दर्शनाला जात असत त्यांचा उल्लेख पु बाबा बेलसरे लिखित महाराजांच्या चरित्रात तसेच पु ब्रम्हानंद महाराजांच्या अनुज्ञेने कै गोपाळराव फडके लिखित सद्गुरुलीलामृत ग्रंथात आला आहे.
(लेखन काल १९१८ ते १९२१- अध्याय २, ओव्या २ ओव्या ४३ ते ४७)
संभाजी साधु दर्यांत । तेथें उभयतां दर्शना जात ।
चरणीं मस्तक ठेवित । करद्वय जोडोनि ॥ ४३ ॥
त्या साधूंची ऐशी स्थिति । कोणासी स्पर्श करूं न देती ।
लोकीं केली विनंती । यांसीच स्पर्श किंनिमित्त ॥ ४४ ॥
साधु बोलती तयांसी । धन्य असे यांची कुशी ।
उदरीं अवतार देवासी । येणें असे । ४५ ॥
यांचे भाग्य असे थोर । पूर्वसंचित अपरंपार ।
उदरीं होईल अवतार । सगुण ब्रह्म ॥ ४६ ॥

यात हा प्रसंग वर्णन केला आहे की श्री रावजी आणि गीतामाई यांना संभाजीमहाराज विशेष अगत्याने आणि आदराने वागवत असत. या संभाजी रावांविषयी काही माहिती उपलब्ध झाली ती चैतन्यस्मरण च्या २००७च्या विशेषांकात डॉ. ना. कृ भिडे यांनी संकलित केलेली आहे.
त्यानुसार संभाजी महाराज शहाण्णव कुळीतले जाधव आडनावाचे, मूळ गाव उते किंवा उतवे (उतवेश्वर महादेवाचे गाव) घराण्यात पाटीलकीचे अधिकार त्यामुळे उतेकर, उतवेकर , पाटील असाही उल्लेख आहे. त्यांच्या अनेक पिढ्यात थोर अध्यात्मिक योग्यतेचे पुरुष होऊन गेले त्यांच्या पूर्वजांचा समर्थ रामदास स्वामी यांच्याशी घनिष्ट संबंध होता. त्यांच्या घराण्यात शिवभक्तीची परंपरा. वाडवडील साताराजवळ माहुली रोडवर पीरवाडी येथे स्थायिक झाले. जालीमसिंग नावाच्या राजपूत योग्याकडून त्यांना नाथपंथाची दीक्षा मिळाली होती. संभाजी महाराज दीर्घायुषी होते. इ स  १८७३ मध्ये त्यांनी देहत्याग केला तेव्हा त्यांचे वय १०० पेक्षा जास्त असावे असे म्हणतात. रावजी आणि गीतामाई त्यांना साधारण १८४२च्या सुमारास दर्शनास गेले तेव्हा संभाजी नाथ महाराजांचे वय ७० होते.
२)  श्रीस्वामी शांताश्रम 

  श्रीशांताश्रमस्वामी हे सांगलीजवळच्या कवठे या गावच्या जोशी कुटुंबातले. त्यांनी अगदी लहानपणीच घर सोडले, आणि काशीस जाऊन संन्यास घेतला. पुढे ते तेथील तारकमठाचे अधिपति होते. तेथे असतानाच श्रीगोंदवलेकर महाराजांचा व त्यांचा परिचय झाला. त्या काळातच श्रींनी त्यांना सांगून ठेवले होते की,  'मी पुढे कराड येथे श्रीराममंदिर स्थापन करणार आहे. मी देहत्याग केल्यानंतर आपण तेथे वास्तव्य करावे.'

         इकडे कराड येथे इ.स. १९११, रंगपंचमी या दिवशी श्रीमहाराजांनी श्रीराममंदिराची स्थापना केली, व त्यातील व्यवस्थापकाचे काम बापूराव चिवटे, श्री. रामचंद्र धोंडो देव, व काशीनाथबुवा राजमाने यांच्याकडे सोपविले. तसेंच या मंडळींना सांगून ठेवले होते की पुढे काशीतील तारकमठाचे अधिपति वास्तव्यास येथे येतील, त्यांची व्यवस्था नीट होईल असे तुम्ही पहावे.  

  

       श्रीमहाराजांनी इ.स. १९१३ मधें समाधी घेतल्यावर श्रीस्वामी शांताश्रम हे या मंदिरात बारा वर्षे, स्वतःच्या देहविसर्जनापर्यंत, वास्तव्य करून राहिले होते. त्यानंतर त्यांनीच सांगून ठेवल्यानूसार त्यांचा देह कृष्णामाईत विसर्जित केला. स्वामींना श्रीमद़्भागवत ग्रंथ मुखोद़्गत होता. भगवान् गोपालकृष्ण हे त्यांचे आराध्यदैवत होते.

संदर्भः चैतन्यराम १९९२ ही स्मरणिका पान १२२
संकलनः श्रीप्रसाद वामन महाजन

या शांताश्रम स्वामीबद्दल अजून एक गोष्ट श्रीमहाराजांच्या चरित्रात आली आहे ती अशी  कि श्रीमहाराज आपल्या मातोश्रींना घेऊन काशीयात्रेस गेले होते तेव्हाचा प्रसंग:

एकदा काशीमधील मोठे तपस्वी शांताश्रमस्वामी यांचे ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज यांच्याशी पुढील संभाषण झाले.

स्वामी : महाराज, इतके लोक काशीत गंगास्नान करूनही पावन का होत नाहीत ?

गोंदवलेकर महाराज : कारण त्यांच्यामध्ये खरा भाव नाही !

स्वामी (उत्तर न पटल्याने) : त्यांच्यात खरा भाव असल्याविना ते कसे येतील ?

गोंदवलेकर महाराज : ते लवकरच दाखवीन. नंतर चार दिवसांनी गोंदवलेकर महाराजांनी शांताश्रमस्वामींच्या हातापायांना चिंध्या गुंडाळून त्यांना महारोग्याचे रूप दिले आणि जेथे पुष्कळ लोक गंगास्नानासाठी उतरत, तेथे त्यांना नेऊन बसवले. महाराज स्वतः बैराग्याचा वेश धारण करून त्यांच्या शेजारी उभे राहिले. काही वेळाने बरीच मंडळी जमली. बैरागी उपस्थितांना म्हणाला, लोकहो, ऐका ! हा महारोगी माझा भाऊ आहे. गेल्या वर्षी आम्ही दोघांनी विश्‍वेश्‍वराची अत्यंत मनापासून सेवा केली. तेव्हा त्याने प्रसन्न होऊन भावाला वर दिला, या गंगेमध्ये स्नान केल्यावर आपले पाप नाहीसे होऊन आपण शुद्ध झालो, असा भाव असलेल्या यात्रेकरूने तुला एकदा आलिंगन दिले, तर तुझा रोग नाहीसा होईल. येथे आपण इतके जण आहात, कोणीतरी माझ्या भावावर एवढा उपकार करावा ! बैराग्याचे बोलणे ऐकून गर्दीतील ८-१० लोक पुढे सरसावले. त्या क्षणी बैरागी त्या लोकांना थांबवून म्हणाला, क्षणभर थांबा ! विश्‍वेश्‍वराने पुढे असेही सांगितले आहे, जो यात्रेकरू याला आलिंगन देईल, त्याला तो रोग लागेल; पण त्याने पुन्हा गंगेत स्नान केल्यावर त्याचा भाव शुद्ध असल्यामुळे तो रोगमुक्त होईल. असे सांगितल्यावर सर्व जण निघून गेले; मात्र तेथील एका तरुण शेतकर्‍याने अधिक विचार न करता मोठ्या निष्ठेने शांताश्रमस्वामींना आलिंगन दिले. त्यानंतर लगेच गोंदवलेकर महाराजांनी स्वतःहून शेतकर्‍याला आलिंगन दिले आणि ते उद्गारले, बाळ, तुझी काशीयात्रा खरी फळाला आली. तुझ्या जन्माचे कल्याण झाले, असे निश्‍चित समज ! शांताश्रमस्वामींना या सगळ्या प्रसंगाचा अर्थ आपोआपच कळला !

संदर्भ : पू. बेलसरेलिखित श्रीब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज चरित्र आणि वाड्मय

३) श्री स्वामी समर्थ - आपले महाराज गुरुशोधार्थ ८व्या वर्षी गृहत्याग करून बाहेर पडले. तेव्हा अण्णाबुवा मिरज, सटाणा येथील देव मामलेदार, नंतर अक्कलकोटी स्वामी समर्थांकडे आले. स्वामींनी त्यांना प्रेमाने मांडीवर बसवले आणि पुढ्यातील ताटात ठेवलेले डाळिंबाचे दाणे प्रसाद म्हणून देऊन, तुझे काम माझ्याकडे नाही असे सांगीतले. हे आपण चरित्रात वाचले आहेच. पण या गोष्टीचा ओझरता उल्लेख एका वेबसाईटवर सापडला तो असा. त्यावरून आपल्या महाराजांची आणि स्वामींची भेट १८५८- ५९ मध्ये झाली असावी.  

मोरेश्वर रघुनाथ जोशी तथा
श्री मयुरानंद सरस्वती

सुमारे दीडशे वर्षापूर्वीची गोष्ट. अक्कलकोट येथे साक्षात्‍ परब्रह्म श्री स्वामी समर्थ यांच्या दर्शनासाठी, गणपती आणि मोरेश्वर या नावाचे दोन जिद्दीचे जिज्ञासू तरुण एकाच वेळी परंतु दोन वेगवेगळ्या ठिकाणाहून आले होते. पैकी गणपती होता. सातारा जिल्ह्यातील गोंदवल्याचा आणि मोरेश्वर होता ठाणे जिल्ह्यातील नालासोपारा उमराळ्याचा. श्री स्वामी समर्थांनी दोघांवरही कृपामृताचा वर्षाव केला. पुढे गणपती झाला. श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज झाला तर मोरेश्वर ब्रह्मस्वरुप श्री मयुरानंद सरस्वती ! त्यांचीच ही चरित्रगाथा...

मोरेश्वर जोशी आणि गणपती घुगरदरे
श्री स्वामी समर्थ म्हणाले, `तुला घरी दर्शन दिल्यावर, इतका त्रास घेऊन पुन्हा इथे कशाला आलास ? ताबडतोब निघ, तुझी पत्नी देवाजवळ अन्नपाणी वर्ज्य करुन बसली आहे. तू गेल्याशिवाय ती काही खाणार नाही... तू लवकर निघ...'
हे ऐकल्यावर मोरेश्वरांची स्थिती शिल्प कोसळल्यासारखी झाली. ज्या परब्रह्माचे दर्शन झाले, त्याची सेवा करण्याचे भाग्य आपल्या नशीबी नाही. इतका खडतर प्रवास करुन आल्यावर स्वामींच्या सहवासात काही काळ घालवावा अशी त्यांची इच्छा होती. परंतू स्वामींच्या वक्तव्याने ते व्यथित झाले. मोरेश्वरांच्या मनीची अवस्था स्वामींनी ओळखली आणि एक स्वानंदेश मयुरेशाची एक मूर्ती मोरेश्वरांच्या हातात प्रसाद म्हणून ठेवून, `याची सेवा कर' असे त्यांना सांगितले. लगेच एक पितळी पादुकाही त्यांना दिल्या आणि मोठया दगडावर कोरलेल्या पादुका देऊन सांगितले. `तू मेल्यावर, या तुझ्या डोक्यावर ठेवण्यास सांग. राम मंदिराची स्थापना कर. तुझ्या वंशांत सात पिढ्या कीर्तन परंपरा चालेल. आमची ध्वजा उभी कर. जा सोपार्‍याला पुन्हा. माझे दर्शन तुला निर्मळच्या यात्रेत होईल.'
तेवढ्यात समोर आलेल्या एका १२-१३ वर्षाच्या मुलास श्री स्वामी मांडीवर घेऊन बसले. त्या मुलाचे नांव `गणपती.' ही गोष्ट १८५८-५९ सालची असावी. हाच मुलगा पुढे ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज म्हणून प्रसिध्द झाला. म्हणजे गोंदवलेकर महाराज आणि मोरे-श्वर तथा मयुरानंद सरस्वती यांची भेट एकाच दिवशी अक्कलकोट येथे झाली होती, हे यावरुन सिध्द होते.
याच मयुरेश्वर स्वामींच्या ओवीबद्ध चरित्रात ही असा उल्लेख आढळतो.

याच वेळी स्वामींचे मांडीवर । होता एक युवक । जाणे येहेळ गांवास । गुरु तुझे तुकामाई ॥५०॥
गणपती नामक युवक । तेच पुढे जाहले ख्यात । श्रीरामकृपेने युक्त । श्री महाराज गोंदवलेकर ॥५१॥।
मोरेश्वर झाले मयुरानंद । स्वामी प्रसाद मयुरेश । गणपती, मोरेश्वर मयुरेश । कृपेश स्वामी समर्थ ॥५२॥
इसवीसन अठराशे अठ्ठावनांत । हे घडले प्रत्यक्ष । तेव्हा गोंदवलेकर महाराज । होते बारा तेरा वर्षांचे ॥५३॥
संदर्भ : वेबसाईट

जय श्रीराम!
~ श्रीमहाराजकन्या